Motyw róż w muzyce

Zacznijmy może od bardzo ogólnego stwierdzenia, że kwiaty-  a zwłaszcza róże -  i sztuka zawsze były ze sobą ściśle powiązane, a rysunek róży niewątpliwie był i jest jednym z  głównych źródeł inspiracji dla artystów wszystkich czasów.  Kompozytorów również zainspirował mocny zapach i miękkość płatków róż …  Bowiem róża jest sama muzyką. Od rozwijającego się motywu w coraz głośniejsze i wyraziste akordy,  aż po ciche i bezgłośne opadanie płatków róż. To zastanawiające jak tak abstrakcyjna dziedzina sztuki jaką jest muzyka stara się odwzorować konkretne i jak najbardziej realne dzieło przyrody. Omawiając ten temat narzucają się jak gdyby dwa aspekty narracji. Obecność przyrody, kwiatów a w tym przypadku róż w tematyce muzycznej. I drugi aspekt to wykorzystywanie w nazewnictwie róż motywów związanych z muzyką, ale tymi przypadkami zajmę się osobno. Jest to zwłaszcza związane z tzw. muzyką programową, która to rozwinęła się najbujniej w XIX wieku. Sztandarowym przykładem takiej muzyki są np.Obrazki z wystawy na fortepian Modesta Musorgskiego, inspirowane dziełami malarza W. Hartmana. Jest to muzyka odwołująca się do skojarzeń pozamuzycznych.Inne przykłady to poemat symfoniczny Bedrzicha Smetany Wełtawa, czy Symfonia Alpejska Richarda Straussa/ 1864 – 1949/. I to właśnie jego opera Kawaler srebrnej róży/Der Rosenkavalier/ jest chyba najbardziej udanym przykładem inspiracji różą To jedno z najznakomitszych jego dzieł.

kawaler_srebrnej_rozy-bydgoszcz

Prapremiera tej opery miała miejsce w drezdeńskiej Semperoper w roku 1911. Jest to owoc współpracy kompozytora z wybitnym austriackim poetą i dramaturgiem Hugonem von Hofmannsthalem, który stworzył libretta do szeregu oper Straussa. „Der Rosenkavalier” to niezwykła, wyrafinowana komedia muzyczna z olśniewającą wirtuozerią partii orkiestrowej i wieloma ciekawymi postaciami na scenie.Richardowi Straussowi różę Richard Strauss, poświęci Werner Noack w rok 1989, jest to róża krzewiasta, bardzo podobna do odmiany Mozart, która jest zresztą jej rośliną rodzicielską.

La vie d’une rose – Roberta Schumana – jak to nazwał  kompozytor -  jest to legenda muzyczna w dwu częściach ze słowami francuskimi Victora Wilder na głos i fortepian. Słowa oryginału napisał Horn Moritz . Robert Schumann nawet grał ten utwór w słynnym teatrze różanym w Roseraie l’Hay w czasach Juliusza Grawereaux. Dalej, wymieńmy dwie pieśni; La vie dune rose – op.12 nr.3 Jules Masseneta ze słowami Julesa Ruelle oraz pieśń La chanson de la rose  – kompozycji  George Bizeta. Przez nasz artykuł przewinie się jeszcze Johann Strauss II ze swoim słynnym skomponowanym w roku 1880 walcem – Rosen aus dem Süden – Róże południa. Polacy też nie gorsi. W roku 1880, Adam Wroński , pisze cykl walców na fortepian,dedykowanych hr Annie Potockiej, który to zatytułował Białe Róże . biale-r

Gabriel Faure wydaje w roku 1884,  zeszyt Cztery melodie na głos solo i fortepian,  Quatre Melodies op. 39 a wśród nich pod numerem 4 ,  Les Roses d’Ispahan ze słowami Leconte de Lisle.  W dwa lata później ukazała się też wersja orkiestrowa.

Les Roses d’Ispahan dans leur GAINE de mousse
Les Jasmins de Mossoul,
Les Fleurs de l’oranger,
Ont un parfum moins frais, ont une odeur moins Douce,

- oczywiście wiersz jest znacznie dłuższy a sens tego jest mniej więcej taki, że nic nie pachnie tak pięknie jak owa róża z Ispahanu.

Heidenroslein – różyczka polna na wrzosowisku  F. Schuberta do tekstu Goethego – róża tu reprezentuje i uosabia kobietę. Heidenröslein  (oryginalny tytuł) lub  Heideröslein jest jednym z najbardziej znanych i popularnych wierszy Johanna Wolfganga von Goethego, napisanych w roku 1770 a opartym na wcześniejszym tekście ludowym z siedemnastego wieku.. Jest to również popularna piosenka ludowa, chętnie  śpiewana. nic więc dziwnego , że zainteresowało się tym motywem wielu kompozytorów a chyba najsławniejszą wersją stworzył  Franciszek Schubert, który do słów Goethego napisał w roku 1815 muzykę. I ta oto powstał niezwykle interesujący utwór muzyczny, który dzięki pozwalającemu na pewne dowolności interpretacyjne tekstowi stał się swoistą przestrogą dla płochych dziewic, które mogą być łatwo rozkochane, wykorzystane i porzucone jak ten kwiat dzikiej róży na wrzosowisku.

moniuszko_stanislaw_polna_rozyczka

Polna różyczka – pieśń Stanisława Moniuszki / 1819-1872/ na głos i fortepian, słowa Józef Grajnert , rok1866. Słowa Józefa Grajnerta stworzone zostały na wzór stylu Johanna Wolfganga von Göthego /Heidenroslein/. Utwór dedykowany został Laurze Paprockiej. Muzyka jednakowoż wysoce oryginalna  z nawiązaniami do muzyki barokowej.

I jeszcze jedna pieśń polskiego kompozytora Jana Wydżgi/1873- 1926/ zatytułowana  Senne Róże do słów Marii Konopnickiej. Powstała ona w roku 1910. senne-roze-1910

Najwięcej odniesień do róży, znajdziemy w małych formach, wykorzystujących współczesną /ówcześnie/ poezję lub twórczość ludową. Podam tu kilka przykładów.W roku 1880, Johann Strauss napisał dla operetki wiedeńskiej”The Queen’s Lace Handkerchief” , ale prawdziwą karierę zrobił zawarty w niej Walc Króla, ten soczysty, potoczysty utwór pomyślany został jako duet, zwany też jako Red Rose.

Francesci Paolo Tosti, był bardzo wybredny jeżeli chodzi o wybór tekstów do swych pieśni , tu pisze muzykę do wiersza Gabriele D’Anunzio - Ancora qualche rosa è ne’ rosai.

Inny neapolitański twórca, Eduardo Di Capua/  bardziej znany jako kompozytor Wróć do Sorento/ pisze w roku 1920, pieśń w formie uwodzicielskiego walca z okazji otwarcia neapolitańskiej kolejki linowej, do słów V.Russo. Pieśń otrzymuje tytuł I’ te vurria vasa – coś tam o różach w wazonie.

eamario

Pozwolę sobie   przypomnieć jeszcze jednego kompozytora i poetę neapolitańskiego  E.A.Mario  i jego Le Rose Rosse. To pieśń prawie antywojenna, powstała w Neapolu,w  roku 1918. Jest to przejmujący opis róż ginących na polu podczas bombardowań i ostrzałów artyleryjskich. Przerażająca metafora.” Ten ogród zdewastowany, gdyż zacięta wojna weszła nań. Cała ziemia krwią zaczerwieniona, poplamione krwią wszystkie róże, zaczerwienione kwiaty i płatki”

A Spotless Rose – To wzniosła kolęda  znana również  jako „Es ist ein Ros entsprungen”, z tekstami zaczerpniętymi od anonimowego autora z XV wieku. Herbert Howells jest tylko jednym z wielu kompozytorów, który przymierzali się do  tych  słów, w tym pięknej, subtelnej angielskiej wersji, „A spotless rose”- niepokalana róża. Napisał tę / w swoim zamyśle / kolędę w roku 1819 jako jedną trzech,  siedząc samotnie w swoim mieszkaniu w Gloucester z widokiem na stację kolejową. Trudno sobie wyobrazić co mogło być w tym widoku inspirującego. Tym bardziej muzyka ta budzi w nas szacunek do kompozytora. Mamy więc  świetny kawałek muzyki Bożego Narodzenia – a w rzeczywistości to świetny kawałek muzyki w ogóle.

I tak oto , poprzez kolędę,  przenieśmy się teraz na teren muzyki rozrywkowej. Najsławniejsza piosenka wykorzystująca motyw róży/czy też raczej mówiąc motyw różowy/ to La vie en rose  – piosenka Edith Piaf – kiedy bierze mnie w ramiona ,  widzę życie na różowo –   Piosenka powstała w 1945 roku. Autorem muzyki jest Louis Guglielmi, natomiast słowa napisała sama Piaf, zauroczona pewnym amerykańskim mężczyzną. Powstałą później, angielską wersję tekstu napisał Mack David a rozsławił ją zwłaszcza Louis Armstrong. Zresztą coverów, piosenka ta miała co niemiara.Tytuł tego utworu tłumaczy się jako „Życie na różowo”. Właśnie różowa floribunda o nazwie La vie en rose wyhodowana została przez Yasushi Kameyama (Japonia, 1991).

Wracajmy jednakże do róż stricte. Mam tu na myśli  region Pikardii do którego odnosi się  słynna piosenka „Róże Pikardii”/ Roses of Pikardy/. Słowa do tego przeboju napisał  w roku 1916 angielski poeta Frederic Weatherley, muzykę napisał Haydn Wood. Według legendy wiersz  został zainspirowany afektem poety do pewnej francuzeczki u której był kwaterował gdy to został wysłany na front we Francji, sam autor jednakże  twierdził,że treść tej piosenki to opowieść jednego z żołnierzy.  Pikardia to rejon ciężkich walk po Sommą. Kolejna legenda mówi, że Wood wraca do domu autobusem, nagle przychodzi do niego ta melodia, wysiada i na skrawku papieru, w świetle lampy ulicznej zapisuje ją. W czasie wojny sprzedaje 50 000 nut miesięcznie przynosi mu to fortunę. Po wojnie śpiewanie tej piosenki pomagało żołnierzom odzyskać mowę którą utracili w wyniku szoku bitewnego. Z punktu socjologicznego rzecz ujmując, piosenka taka musiała powstać w tej czy innej formie. Wskazują na to losy innego frontowego przeboju , tym razem z drugiej wojny – Lili Marleen.Wspaniałą klamrę do naszych rozważań przygotował David Austin, który do swojej kolekcji English Roses postanowił dołączyć niezwykle oryginalną czerwoną różę w typie dzikich róż a nazwał ją właśnie Rose of Picardy . Trudno o lepszy przykład żywotności tradycji.

Muzyką popularną nie będę się się w tym szkicu zajmował poza przywołanymi poniżej przykładami, gdyż wielość przywołań do róż jest nieprawdopodobnie obszerna.

Biełyje rozy – Tę przebojową piosenkę Jurija Szatunowa, zna prawie każdy , a i białym różom poświęciłem odrębny szkic – * Biełyje rozy * Podobnie jak i różom niebieskim gdzie też wspominam  tango* Niebieskie róże * M. Mierzejewskiego z operetki ‚”Taniec Szczęścia” słowa Kora Jaroszowa.

Groszki i róże -to jeszcze jeden akcent polski, piosenka z genialną muzyką Zygmunta Koniecznego, do słów spółki autorskiej  Kacper Julian, Henryk Roztworowski.

W muzyce popularnej odniesień do róż jest mnóstwo, nie do wymienienia. Siła motywu tego jest tak przemożna, że nawet wydawałoby się tak dalekie od tkliwości i romantyzmu współczesne czasy pokazują moc inspiracji tego kwiatu . Nawet szalone czasy rocka. I to gdzie ! W nazewnictwie zespołów.Podam tylko dwa przykłady.

Guns N’ Roses – amerykański zespół hardrockowy, założony w Los Angeles w 1985 r. Oryginalny skład, w którym zespół podpisał kontrakt z wytwórnią Geffen Records w roku 1986 wyglądał następująco: Axl Rose (wokal), Slash (gitara prowadząca), Izzy Stradlin (gitara rytmiczna), Duff McKagan (gitara basowa), Steven Adler (perkusja). Guns N’ Roses wydali sześć albumów studyjnych, sprzedając ponad 100 milionów egzemplarzy na całym świecie, w tym 45 milionów w USA.

Róże Europy – polski zespół rockowy, założony w Warszawie w 1983 roku. Zyskał popularność w drugiej połowie lat osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych.

 

Do tej pory zajmowaliśmy się przykładami inspiracji jakie dawały róże artystom – muzykom w przypadku muzyki programowej lub poetom gdy to tworzyli teksty do pieśni. Różnorodność kolorów, kształtów i zapachów trafiają do samego serca odczuć artystów. Przykładów jest zapewne bez porównania więcej, ale wszak piszę artykulik, nie dzieło naukowe.

Marian Sołtys 25 styczeń 2016

 

Napisz komentarz