Lyon rose – róże z kręgu hodowców lyońskich

narcisse

enfant-de-lyon Chromolitografie z Rosen Zeitung i z The Garden, przedstawiają odmianę Enfants de Lyon .

Tytuł mógłby sugerować, że chodzi mi o róże poświęcone lwom czy  też  Lyon Club – sieć wolontariuszy zrzeszonych w 46000 klubów rozsianych po całym świecie. Nie, tym razem po bożemu, chodzi o nazwy róż poświęconych miastu Lyon. Sądzę, że dla każdego z nas , miasto, czy miejscowość w którym mieszka jest dla niego najpiękniejsze. Dla potężnej społeczności rosieristes, Lyon jest też naj, naj – choć ja osobiście uważam Lyon , za miasto niezbyt urodziwe. W każdym razie swemu przywiązaniu do tego miasta dali wyraz nazywając swe róże imieniem Lyon z przymiotnikiem bądź  też bez przymiotnika. W tym przypadku ich intencje uznawał bym za jak najbardziej czyste gdyż nazwanie róży Lyon, Lyon rose czy Gloire Lyonnaise, profitów  marketingowych przynieść nie mogło gdyż róż nazwanych w tym stylu, dzięki HMF, doliczyć się można z górą pięćdziesięciu.

belle-lyonaise-11 belle-lyonaise belle-lyonaise2 belle-lyonaise32

Fotografie   Pani Małgorzaty Kralka w Europa Rosarium Sangerhausen 2013 przedstawiają Belle Lyonnaise.

Sam Lyon jest miastem starożytnym, to rzymskie Lugdunum założone przez Rzymian w roku 43 pne.

lungdunum Na fotografii O.Kovalovej róża Lungundum Orada

Szybko stał się głównym ośrodkiem rzymskiej prowincji Galia. Ma niezwykle bujną przeszłość historyczną. Należał do królestwa Burgundii, Franków  czy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Do Francji przyłączony został dopiero w roku 1307, mniej więcej tak jak Lwów do Polski. Lyon, to głównie przemysł w tym zwłaszcza jedwabniczy . To również ważny węzeł komunikacyjny połączony z Paryżem linią szybkiej kolei TGV. Dzięki czemu do stolicy Francji dostaniemy się w 100 minut.

belle-lyonaise-jdr-1877-1

belle-lyonaise-jdr1877-1  Chromolitografia z Gallica Biblioteque Numerique – Journal des Roses

To niespełna półmilionowe miasto jest również ważnym ośrodkiem akademickim. Znajdziemy w bowiem poza innymi uczelniami aż cztery Uniwersytety. Ten niezwykle prężny ośrodek grupuje również bardzo wiele instytucji kultury jak teatry operę czy muzea. Z naszego punktu widzenia nie możemy nie wspomnieć o słynnym parku miejskim Tete d’Or na terenie którego znajdziemy aż trzy ogrody różane- piszę o tym w innym miejscu obszernie, tu więc jedynie sygnalizuję ten niezwykły fakt. Będąc w Lyonie , nie sposób nie odwiedzić słynnego prywatnego rosarium Bonne Maison Odille Mesqualier. Skąd się wzięła ta niezwykła miłość mieszkańców Lyonu do róż? Otóż miasto to, jak i jego okolice jak Venissieux, stało się miejscem niebywałej koncentracji hodowców róż. Zapewne zdecydował o tym doskonały klimat sprzyjający tym wymagającym roślinom ale również środowisko społeczne. Szybko bogacące się mieszczaństwo, które stanowiło atrakcyjny rynek zbytu.  Obrasta więc Lyon dziesiątkami a nawet setkami bardziej i mniej znanych gospodarstw ogrodniczych. Początkowo są to ogrodnicy produkujący warzywa na potrzeby szybko rozwijającej się społeczności miejskiej Lyonu, potem wchodzą na wyższy stopień wtajemniczenia i stają się szkółkarzami produkującymi drzewa owocowe. Może uważni czytelnicy pamiętają jak pisałem o Antoine Meilland – gdy ten już wiedział, że będzie zajmował się różami, zwrócił się do mistrza F. Dubreuil, ten jednakże odesłał go do…. producenta drzew owocowych na kilkuletnią praktykę by zdobył solidne podstawy. Dopiero potem uznał , że godzien jest by zajmować się różami. Ten świat róż który obserwujemy pisząc o wielkich  rosarianach przełomu XIX i XX wieku, kształtował się powoli, by apogeum swej popularności i potęgi osiągnąć w drugiej połowie XIX wieku i na początku wieku XX.

lyon-rose-1907-8

Chromolitografia z Gallica Biblioteque Numerique – Journal des Roses 1910/11 – przedstawia Lyon rose.

Historia róż w Lyonie, zaczyna się w roku 1810 od Benoit Sedy, szkółkarza, który swoje włości miał na wzgórzu Fourviere a którego katalog oferowanych roślin zwierał również róże. Od tego czasu w Lyonie i okolicach wyhodowanych zostało ponad 3000 odmian róż . Ale nie tylko nowe róże  powstawały, również nowe techniki, bowiem to tutaj w roku 1850 Jean Baptiste Guillot junior, wynalazł nową metodę rozmnażania róż a mianowicie okulizację a jako podkładka posłużyła mu sweetbriar. Tu narodził się w roku 1867 pierwszy mieszaniec herbatni La France. To również tu odnotujemy wyhodowanie pierwszej polyanthy – Paquerette w roku 1875. I to tu w roku 1900 pojawia się pierwsza prawdziwie żółta róża powtarzająca kwitnienie jaką była wyhodowana przez Pernet Duchera Soleil d’Or.

arthur-godwin-journaldesroses3637pari_0359.jpg

Na rycinie obok.

W latach 1835 – 1840 Emile Plantier szkółkarz rezydujący przy ulicy Guilloterie, mimo krótkiej kariery daje nam kilka udanych róż. W tym takie wspaniałości jak Gloire des Rosomânes, czy   Madamee Plantier, mieszaniec noisette który nosi imię jego żony. Plantier, sprzedaje swój zakład w roku 1840, niespełna trzydziestoletniemu, świetnie zapowiadającemu się Francois Lacharme. Ten z wielkim entuzjazmem przystąpił do pracy. Wszak był doskonale przygotowany do tego zawodu między innymi poprzez kilkuletnią praktykę u Hardy’ego , szefa ogrodników Ogrodu Luksemburskiego w Paryżu, gdzie to miał świetną okazję zapoznać się z nowymi odmianami róż.

prestige-de-lyon

prestige-de-lyon Na fotografii Doroty Sołtys -  Prestige de Lyon

Już w roku 1843, wyhodował swoją pierwszą odmianę a była nią nieistniejąca już remontantka Ernestine Barante. W tym samym czasie w okolicznym Vaise działa inny świetny szkółkarz Jean Beluze ,którego pamiętamy głównie za przyczyną wyhodowania wspaniałej Souvenir de la Malmaison. Troszeczkę późniejsze lata , to czas działalności Claude Ducher, Jean Pernet czy Frederic Damaizin. Zapisali się oni unikalną podówczas wiedzą jaką było sterowanie kwitnieniem, nauczyli się bowiem jak skłonić róże, by kwitły poza przypisanym im czasem kwitnienia.  Ale cofnijmy się jeszcze na chwilę do roku 1829. Bowiem to wtedy przy route Grenoble 238 osiedla się niejaki Jean Baptiste Guillot /ojciec/ -  a posiadłość swą nazwie  La Terre des Roses.

gloire-lyonaisse

gloire-lyonaisse-jpg2_ Na fotografii – Elżbieta Sołtys w rosarium im Cervantesa w Barcelonie 2012. widzimy Gloire Lyonnaise  J.B. Guillot

Dobrze mu idzie,  pracuje z rozmachem. Zmienia kilkakrotnie siedziby swoich szkółek na rue Hirondelles a w końcu na rue du Repos w słynnej dzielnicy La Guillotiere. Już w toku 1842 zapisuje na swoje konto burbońską  i niestety dziś już nie istniejącą Lamartin. Gdy przeglądamy listę laureatów wystawy ogrodniczej z roku 1846 zorganizowanej w Palais des Arts w Lyonie, to zobaczymy tam obok  Jeana Beluze i Claude Ducher właśnie nazwisko Jean Baptiste Guillot. Oczywiście nie wymieniam tu wszystkich gdyż nie pozwalają na to ramy artykułu, ale przynajmniej zasygnalizuję takie postaci jak Jean Liabaud czy trochę od niego młodszy Jean Marie Gonod. Gdy spojrzymy na ich status społeczny, to zauważymy, że prawie wszyscy są pochodzenia chłopskiego a wiedze zdobywali drogą praktyk bądź u innych sławniejszych, bądź praktykując w ogrodach możnych. Takie były początki złotego wieku róż lyońskich.

etoile-de-lyon2a

etoile-de-lyona fotografie przedstawiają różę Pierre Guillot – Etoille de Lyon.

Nie były to jakieś wielkie obszarowo gospodarstwa. Większość z nich miała powierzchnię około jednego hektara a tylko trzy miały powierzchnię większą jak 10 ha.Gdy spojrzymy na geograficzne ukształtowanie produkcji róż, zauważymy, że koncentrują się one w dwu miejscach. Jednym jest postindustrialna dzielnica Lyonu Montplaisir z drugie to położone obok Lyonu/dziś dzielnica/ miasto Venissieux. Drugą charakterystyczną cechą było częste zmiany siedziby firmy. Guillot zmieniał ją podczas swej kariery trzykrotnie. Wynikało to z konieczności płodozmianu. Gleba wyczerpywała się. Wówczas plantacje przenoszono w inne miejsca a grunty zajmowane przez szkółki poddzierżawiano, traktując je jako dodatkowe źródło dochodu.Dopiero pod koniec XIX wieku, gdy na szerszą skalę pojawiają się nawozy sztuczne plantacje stabilizują się terytorialnie.

ardoisee-de-lyon ardoisee-de-lyon2 ardoisee-de-lyon3

ardoisee-de-lyon4 Róża Ardoise de Lyon. Fotografie – przez uprzejmość Urszula Trętowska w ogrodzie Lost Beauties 2012.

Wspomniałem o Venissieux. Z całą pewnością powinienem temu miastu i pracującym tam rosarianom poświęcić odrębny artykuł. Teraz ograniczę się jedynie do prostego ich wyliczenia. Będą to:

Joseph Pernet Ducher, który osiada w roku 1898 przy ulicy Des Roses.

Claude Richardier, sukcesor Andre Gamona, wprowadza się w roku 1924 do tej samej dzielnicy Parilly.- podobnie jak i w rok później Adrienn Bonnet. Dalej Paul Dorier czy mniej znany Jean Bel.

Przy drodze do Lyon Feyzin osiadają  Jean Baptiste Ducher, Joseph Schwartz i Wdowa Schwartz, Croibier Fluttaz,  Louis Mermet, Vincent Bel, Alphonse Russet, Jospeh Reverchron, i Andre Schwartz.

Nie pretendując do pełnej wiedzy na ten temat wymieniłem piętnastu szkółkarzy, a nie wątpię , że było ich znacznie więcej. Mam tu na myśli zwłaszcza tych , którzy produkowali róże bez ambicji hodowania nowych odmian. Jeżeli rzecz ujmiemy łącznie, to okolice Lyonu, łącznie z Venissieux grupowały ponad 30 hodowców.

Hodowcy zgrupowani  wokół Lyonu to -  Benoit Sedy, Emile Plantier, Francois Lacharme, Jean Baptiste ojciec i syn, Jean i Basile Beluze, Claude Ducher i wdowa po nim Marie Ducher, Jean Pernet, Frederic Damaizin, Jean Marie Gonod, Antoine Nerard, Francis Dubreuil, Alphonse Allegatiere, Joseph Bonnaire, Alexandre Bernaix, Jean LiabaudA. Godard, C. Chambard.

Dziś wokół Lyonu grupują się następujące rody – Croix, Dorieux, Ducher, Felix, Gaujard, Laperiere, Guillot, Meilland, Orard i Reuter.

Po tym bardzo ogólnym wprowadzeniu do tematu wracam do „lyońskich róż”, róż poświęconych miastu Lyon. Już niezbyt staranna kwerenda, pozwala stwierdzić, że temu miastu poświęcono około 50 odmian róż.  Wiele z nich , ich nazewnictwo, jest ściśle związane z tym miastem, ale w tytule bezpośrednie odniesienie do Lyonu nie występuje . Jako przykład podam różę poświęconą muzeum historii Lyonu tj. Belle de Gadagne,  czy też stowarzyszeniu Viniciacum, które zajmuje się propagowaniem historii Venissieux, niegdyś odrębnego miasta a dziś przedmieścia Lyonu.

Ardoise de Lyon – Frederic Damaizin – remontantka, rok 1858
Baby Lyon Rose – Eugene Turbat – polyantha – rok 1916
Beaute de Lyon – Pernet Ducher – pernetiana- rok 1910
Beaute de Lyon – Marie Ducher, – noisette – rok 1887
Beaute Lyonnaise – remontantka – Laurent Carle – 1851
Beaute Lyonnaise – Joseph Pernet Ducher – mieszaniec herbatni – 1895
Belle Lyonnaise – Levet – noisette -1870
Belle Lyonnaise – Lacharme – remontantka – 1854
Bijou de Lyon – Joseph Schwartz – mieszaniec mutiflory- rok 1882
Candeur Lyonnaise – Jean Croibier – remontantka – 1913
Coquette de Lyon – Jean Claud Ducher – herbatnia – rok  1870
Coquette de Lyon – remontantka – Lacharme – 1859
Enfants de Lyon – Crozy – noisette – 1845
Etendard de Lyon – Gonod – remontantka – 1885
Etoile de Lyon – Guillot- herbatnia – 1876
Gloire de Lyon – Ducher – remontantka – 1857
Gloire Lyonnaise -  remontantka – Guillot syn – 1884                                                                                                                                 Lungundum – Orard – mieszaniec herbatni 2007
Lyon – Ducher – pernetiana – rok 1905
Lyon – Eskelund  -złotożółta róża patio – 2009
Lyon rambler – Dubreuil – multiflora 1909
Lyon rose – Pernet Ducher – 1907 oraz wyselekcjonowana z niej  przez braci Ketten forma pnąca w roku 1924
Lyonfabrigue – remontantka -  NN – 1928
Lyonnais – remontantka – Lacharme – 1871
Merveille de Lyon – Jean Pernet – remontanatka – 1882
Orgueil de Lyon – Antoine Besson – remontantka – 1886
Panachee de Lyon – Francis Dubreuil – portlandzka -1895
Perfection de Lyon – Jean Calude Ducher – remontantka – 1868
Perle de Lyon – Jean claude Ducher – herbatnia – 1872
Petite  Lyonnaise – polyantha – Mille-Toussaint – 1903
Pompon de Lyon – Francis Dubreuil – polyantha – 1912
Prestige de Lyon – Alain Meilland – mieszaniec herbatni – 1990
Rose de Lyon – mieszaniec herbatni – Jean Marie Gaujard – 1945
Rotary Lyon – mieszaniec herbatni – c. Chambard – 1935
Soyeuse de Lyon- Fabien Ducher -  mieszaniec herbatni – 2007
Triomphe de Lyon – Cordier – remontantka – 1859
Ville de Lyon – Jean Claude Ducher – remontantka – 1866

Marian Sołtys Włodawa 6 styczeń 2016

 

 

 

 

 

 

 

Napisz komentarz