Róże Boursault i ich twórca,Jean Francois Boursault

lorlenaise-galicja-2011-651a lorlenaise-galicja-2011-652a lorlenaise-galicja-2011-653a

Na fotografiach – L’Orlenaise . Boursault. Wyhodowana przez Alcide Vigneron w roku 1899.

Pochodzenie: Madame Sancy de Parabere x Rosa florida .

Fotografie: Marian Sołtys rosarium Borova Hora 2011

Około roku 1820, Jean Francois Boursault/1752-1842/, przy Rue Pigalle miał największą kolekcję róż w Paryżu. Dawniej uważano, że rodzicami /biologicznymi/ róż boursault miały być rosa pendulina i jakaś chińska. Jednakże ostatnie badania genetyczne wykluczyły  tą opcję na rzecz rosa blanda/rosa labrador/.

Podówczas tę klasę róż zwano r.x hieritieranea od nazwiska francuskiego botanika L’Heritiera z Brutelle. Znamy je z przedstawień Redoute’a a  nazwał je tak Thory. Ta grupa róż była pozbawiona kolców, miała czerwono brązowe pędy gdy rosła na słońcu a zielone gdy w cieniu. Nadto wyróżniała się  matowymi zielonymi liśćmi i charakteryzowała się wczesnym kwitnieniem. Z róż tej grupy należy wymienić: Blush Boursault, Dorote Heidorn, L’Heritiera, Madame Sancy Parabere, L’Orlenaise, Amadis, Calypso, Florida Rose,  Morletii, Maheca, Reversa, Zigeunerblut.

J.F.Boursault , to francuski aktor i reżyser teatralny a także bisnesmen. Po opuszczeniu sceny dorobił się bowiem fortuny na ściekach. Po czym zgromadził liczącą się kolekcję malarstwa, stworzył też słynny ogród botaniczny w trójkącie utworzonym przez ulice Blanche, Pigalle i La Bruyère,, gdzie to zgromadził szereg rzadkich roślin. Ogród ten stał się  jednym z najlepszych w Paryżu. Gdy  w wyniku katastrofalnej sytuacji finansowej zmuszony był sprzedać tę posiadłość, pobudowano tam szereg kamienic a nowo powstała ulica nosi nazwę Boursault. Sprowadził też do Francji r. multiflora i rosa bankasiae. To on  przyczynił się do powstania róż Boursault. Są to róże mało znane i stanowią nieomal wymarłą klasę, które na krótko stały popularne w Paryżu, poczynając od 1820 roku, kiedy to wprowadził je do obrotu handlowego sam  Jean Pierre Vibert.

Dziś Boursault są różami   mało znanymi i niemal wymarły jako klasa róż, ale na krótko stały popularne w Paryżu, w okolicach 1820 roku. Wzięły nazwę od Mons. Jean-Francois Boursault, francuskiego ogrodnika-amatora, który uzyskał je z  pochodzącej z Alp francuskich, Rosa Alpina w 1812 roku. Do dziś, jeżeli tak można by powiedzieć uważane były za  krzyżówkę wspomnianej już  r.pendulina i jakiejś róży chińskiej/ jednej z tzw.”stud china”/. Napisałem do dziś, ponieważ badania genetyczne wskazują, że jest to krzyżówka z r. blanda.
Wyróżniają je zabarwione na czerwo prawie bezkolcowe pędy,o niezwykle energicznym wzroście, które tworzą bezładną plątaninę pędów. Nadto mają tendencję do tworzenia silnych odrostów korzeniowych, również przez sadzonkowanie rozmnażają się nad wyraz łatwo. Jej nadzwyczajny wigor sprawia, że sadząc którąś z boursault musimy jej zapewnić sporo miejsca w ogrodzie. Odmiana ta czuje się dobrze w chłodniejszym klimacie, co nie znaczy bynajmniej, że są na tyle odporne na chłody by można je nazwać mrozoodpornymi. Nie są również wrażliwe na warunki glebowe.

Kwiaty pojawiają się wcześnie a czasami  skromnie powtarza kwitnienie. Kwiaty w odcieniach różu i czerwieni są o średnicy około 8 cm i pojawiają się w niewielkich liściach po trzy kwiaty. Nie pachną, jedyna odmiana z tej grupy, która miała lekki zapach to  wyhodowana w roku 1851 Inermis  Francoisa Lacharme.

Ich kariera był krótkotrwała a wszystkie powstały pomiędzy rokiem 1820 a końcem XIX wieku. Dziś w obrocie handlowym spotkamy jedynie trzy odmiany: Madame de Sancy de Parabere , Morletti i Amadis. Dla tych rosomanes, którzy zapałali by nagłą chęcią ich posiadania , mam dobrą informację . Otóż są one dostępne w szkółce Petera Bealesa.

Liście ich  jesienią przebarwiają się na piękny, złoty kolor.

Ogółem wyhodowano około 20 odmian z czego do dnia dzisiejszego przetrwało nie więcej jak dziesięć.  Prezentacja ich będzie jednak uciążliwa, ponieważ każda z odmian ma po kilka synonimów często zachodzących na siebie. Jednakowoż spróbujmy.

1. Alpina Maheca –  Belle Sultane (hybrid alpina), Bengale Hollandaise,Bengale Maheca,Claire (boursault, Lawrenson, found)” L’Héritier Pourpre Maheca (boursault, Noisette, 1815) Purple Noisette Purpurea (boursault, Noisette, 1815) Reversa Pourpre.

Wyhodowanie jej przypisywane jest Louis Claude Noisette w roku 1815 , ale prze zdłuższy czas uznawana była za zaginiona az w roku 2003 zidentyfikowała ja Wendy Lawrenson.

2. Alpina rosea - Bengale paniculé• Bengale violet• L’Heritier• L’Heritieranea• R. alpina rosea hort.• R. boursaultii• Rosa boursaultii hort. ex Steud.• Rosa l’heritierana Redouté & Thory synonym• Rosa x l’heritierana• Rosier l’héritier .

Hodowca nieznany, datowana na rok około 1820.

amadis2 amadis

Amadis = Montisfont Abbey – Fotografie -przez uprzejmość Pani Urszula Trętowska.

3. Amadis - • Crimson Boursault• Elegans (syn. for ‚Amadis’)• Rosa pendulina ‚amadis’• R. pendulina ‚amadis’

Wyhodował ją Laffay w roku 1826 .

blush-boursault

blush-boursault2 Blush Boursault =  Fotografie – przez uprzejmość Pani Urszula Trętowska -  Montisfont Abbey .

4. Belle de L’Isle – • Bengale Angevin• Bengale Cypris• Bengale Florida• Blush (Boursault)• Blush Boursault• Calypso (boursault, Unknown, before 1829)• Cypris hybride• Rose de la Floride• Rose de l’Isle• White Boursault .

Wyhodował ją Mauget, rok 1828 .

5.Boursault Rose – • Bengale Boursault• Rosa boursaultiana Desp.• Rosa reclinata (Boursault)• Rosa reclinata flore sub-multiplici .• Rosa X reclinata Redouté & Thory• Rosa X reclinata var. multiplex Redouté & Thory• Rosier à boutons penchés

Wprawdzie odmiana ta została utracona, ale podaję jako, że to wydodowana przez samego Boursault. przed rokiem 1820.

6.Dorothee Heidorn -  o odmianie tej wiemy niewiele, znalazła ją imienniczka w roku 1995 na terenie zamku Laubach.

7. Gypsy Blood – Zigeunerblut . Hodowla Geschwinda z roku  1880 – 1890.

morlettii Morletti – fotografia – przez uprzejmość Pani Urszula Trętowska.

8. Inermis Morletti –   Morlettii• R. inermis (boursault, Morlet, 1883)• Rosa inermis Morlettii synonym• Rosa pendulina ‚plena’• R. pendulina plena .

Wyhodowana przez Morletta w roku 1883 i nazwana Inermis Morletti w odróżnieniu od Boursault Inermis hodowli F.Lacharme z roku 1850 .

9. L’Orlenaise – hodowli A. Vigneron z roku 1899. prawdopodobnie ostatnia w róż tej grupy jaka powstała.

madame-sancy-parabere3

madame-sancy-parabere4   Madame de Sancy de Parabere = Fotografie – przez uprzejmość Pani Urszula Trętowska – Montisfont Abbey

10. Mme de Sancy de Parabere – Znaleziona przez Bonneta w roku 1873. trwa dyskusja czy nie jest identyczna z Inermis Morletti.

I to wszystko co się uchowało.

Artykuł ten powstał w roku 2016, sześć lat temu. W międzyczasie miałem przyjemność mieć w ręku książkę  Francois Joyaux La rose une passion francaise. Autor w swym opracowaniu poświęcił sporo miejsca postaci Jean – Francois Boursault. Oto krótkie streszczenie stosownego fragmentu tej książki:

Był  niezwykłym amatorem. Jean-François Boursault, znany jako „Malherbe”. urodził się w Paryżu w 1750 (lub 1752). Był (być może) prawnukiem Edme Boursault (1638-1701), dramatopisarza, dziś już nieco zapomnianego.
Zaczynał jako wędrowny aktor na południu Francji: czy grał tam sztuki swojego dziadka? Następnie był dyrektorem teatrów w Marsylii iw Palermo. Kiedy wybuchła rewolucja, przybył w roku 1789 do Paryża, aby stworzyć nowy teatr molierowski,/  zbudował teatr Moliera, otwarty 18 czerwca 1791 roku. W tej sali wystawiał rewolucyjne sztuki Ronsina, w tym La Ligue des fananatiques et des tyrans. Ale teatr został zamknięty po 10 sierpnia 1792 roku/ Za namową przyjaciela z ławy szkolnej, który też była aktorem, zajął się w roku 1792, polityką i został posłem na Konwent. Wykorzystał ten fakt do/ niezbyt czystego?/ wzbogacenia się o co też został oficjalnie oskarżony . Oficjalnie sprawował pieczę nad sprzątaniem i podlewaniem miasta a także dostał koncesję na prowadzenie domu hazardowego, który zapewnił mu dużą fortunę..

Ten niezwykły i z pozoru niegodziwy rewolucjonista był także miłośnikiem ogrodnictwa i zatrudniał doskonałego ogrodnika, pana Dawida. Od 1806 roku był właścicielem wiejskiego domu i bardzo pięknego ogrodu  w Yerres niedaleko Villeneuve-Saint-Georges. Ogród ten  znany był , zwłaszcza z  roślin egzotycznych:

„Kazał wykopać rów w środku tego ogrodu, głęboki na 6 do 8 stóp, dwukrotnie szerszy, na długości ponad 150m,  , pokryty przeszklonym dachem. Uprawiał tam swoje najcenniejsze rośliny, ” Znajdujemy również wzmiankę o tym ogrodzie Yerres w Les Roses de Redouté. który zacytował go około roku 1807, w swoim pierwszym tomie z 1817 roku.

Następnie  w Paryżu, a dokładniej przy Pigalle, rue Blanche, założył ogród o niezwykłym bogactwie, o którym Redouté wspominał również w tym samym tomie”. Doktor Merat, ówczesny botanik, opisał te „wspaniałe ogrody przy rue Blanche, gdzie pan Boursault potrafił połączyć najwygodniejsze mieszkanie z najwspanialszymi szklarniami, które zdawały się być częścią domu, ponieważ salon i pokój bilardowy były otoczone najbogatszymi uprawami,  a te były najbardziej wytworną i zarazem malowniczą ozdobę. Cały Paryż mógł podziwiać te wspaniałe oranżerie, naprawdę gigantycznej zabudowy, zaopatrzone w najrzadsze rośliny, bo pana Boursault nic nie ograniczało ich zdobycie z całego świata. Prawdziwie niesłychane cuda tego rodzaju  rzadko są spotykane u osoby prywatnej. Odwiedziliśmy jego ogrody, jego uprawy, tak jak byśmy oglądali w muzeach rzadkie kolekcje i byliśmy tam wpuszczani tylko za pozwoleniem mistrza, tak duży był tłum i chętnych!
Do roślin, które szczególnie lubił, należały róże. Znany był jako  ten, który w 1808 roku sprowadził we Francji rosa multiflora „carnea, którą Evans sprowadził do Anglii cztery lata wcześniej, w 1817 r.  również on sprowadził do Francji   „Lady Banks Rose” rosa banksiae alba plena”), i sprawił, że zakwitła w jego „wspaniałych szklarniach” w 1819 roku. Cels i Noisette uprawiali ją dopiero po Boursault, w 1820 roku.

Wprowadzał gatunki egzotyczne, ale także poświęcał się pozyskiwaniu nowych odmian. To jemu więc zawdzięczamy „Rose Boursault”, pozostającą wciąż w uprawie, która pochodzi z około 1818-1820roku. Jest to piękna róża pnąca o jaskrawoczerwonych, półpełnych, nie powtarzających kwiatach a sprzedawana  była przez Viberta od 1820 roku. W ten sposób narodziła się  rodzina róż  co prawda bardzo mała, zwana „Boursault”. Jedynymi naprawdę znanymi będą „Amadis” (Laffay. 1829) i „Calypso” (1848), a później „Madame Sancy de Parabere
W 1827 Boursault był jednym z założycieli Société royale d’horticulture de Paris, obecnie Société nationale d’horticulture de France. Brał również czynny udział w pracach tego ostatniego, ale
będzie się od niej stopniowo oddalał ze względu na swój wiek i kłopoty finansowe.
Rzeczywiście, pod koniec życia, zawsze poszukujący nowych zysków i zawsze wierny teatrowi swojej młodości,  zajął się  prowadzeniem teatru w Ventadour: była to jednak finansowa katastrofa. Musiał sprzedać swoje kolekcje, zwłaszcza znane w całej Europie obrazy, dom i ogród przy rue Blanche oraz kolekcję róż przy rue Boursault. Na emeryturze zamieszkał w skromniejszej rezydencji w pobliżu Wersalu , gdzie jednak hobbistycznie kontynuował ogrodnictwo. Zmarł tam w maju 1842 r. „pośród przyjemności, które były jedynym szczęściem jego życia” .
Cieszy  to że jego nazwisko pozostało związane z Różą, a nie z polityką.

Napisz komentarz